Homoniemen en homografen

Er zijn een heleboel woorden met meerdere betekenissen die bij een lezer voor flink wat verwarring kunnen zorgen. In dit artikel beperk ik me tot de volgende fenomenen: homoniemen en homografen.

Een homoniem (van Gr. homos = gelijk und Gr. nymos = naam) is een woord met twee of meer verschillende betekenissen. Bijvoorbeeld:
bank (meubel, geldinstituut, ondiepte),
meer (tegenovergestelde van minder, binnenwater van enige omvang).

Homografen (van Gr. homos = gelijk und Gr. graphe = schrift) zijn woorden die hetzelfde geschreven maar verschillend uitgesproken worden. De klemtoon ligt dan op een andere lettergreep of klinker. Bijvoorbeeld:
kántelen (keren) en kantélen (van een kasteel),
voornáám (van aanzien) en vóórnaam (Piet of Jan).

Hoe gaat een vertaalprogramma met dergelijke homoniemen en homografen om? Om dat te testen heb ik twee zinnen met vrij veel van zulke woorden door Google Translate gehaald en naar het Engels laten vertalen. De resultaten zijn verbluffend (leuk):

Oorspronkelijke zinnen:

  1. Een dijkramp van zo’n regent wordt d.m.v. een massagebed uitgesloten.
  2. dijkramp van regent wegens massagebed.

Vertaling volgens Google Translate:

  1. A dike disaster of such a regent is by means ruled out a mass prayer.
  2. dike disaster of rains due massage bed.

Een vertaalmachine heeft duidelijk moeite met woorden die hetzelfde geschreven zijn maar toch totaal verschillende betekenissen hebben. Welke betekenis moet het programma nu toch kiezen? Die regeerder had gewoon een bed met massagefunctie waardoor hij in zin één kramp in de dijen kon voorkomen en in het tweede voorbeeldzinnetje juist een kramp opliep! Watersnoodrampen, regenbuien en gebeden door massa’s mensen doen hier niet ter zake.

Een onoplettend vertaler zou ook dergelijke fouten kunnen maken; niets menselijks is ons vreemd. Iedereen moet wel eens een regel overlezen wanneer een woord of frase voor meerdere betekenissen vatbaar is. Vooral krantenkoppen zijn berucht. De reden hiervoor is dat een kop op zichzelf context mist. Die lees je later pas. Menig komiek gebruikt zulke oneliners in zijn show.

“De eerste prijs, een 24-delig porseleinen servies, is gevallen …. en kan daardoor niet worden uitgereikt” (Neerlands Hoop in Bange Dagen).

Als u liever niet ziet dat uw professionele teksten in andere talen tot clowneske misinterpretaties leiden, met alle gevolgen van dien, dan kunt u uw teksten beter correct laten vertalen door een (menselijke) vertaler met gevoel voor taal. Eentje die rekening houdt met cultuurverschillen, stijl en context.